Khutbah Jum'at Bahasa Lappung: Merdeka Sebenokh ni - Ngebebasko Hati Anjak Walu Penjajahan Jiwa. Oleh: Ustadz H. Komiruddin Imron, Lc *)
nataragung.id - Pemanggilan - Tabiik puun. Dalam rangka mengimplementasikan Instruksi Gubernur Lampung Bapak Rahmat Mirzani Djausal Nomor : 4 Tahun 2025 tanggal 30 Desember 2025 tentang hari Kamis BERADAT yaitu sebagai upaya memperkuat pelestarian Bahasa Daerah dan Budaya Lampung dilingkungan pemerintah provinsi, pemerintah kabupaten/kota dan lingkungan pendidikan se-provinsi Lampung, bersama ini kami mencoba untuk menyajikan Khutbah Jum'at berbahasa Lampung, khususnya bahasa Lampung berdialeg A.
Meski Masjid bukan bagian yang diatur dalam instruksi tersebut, namun tidak ada salahnya warga masyarakat Lampung khususnya para khatib shalat Jum'at turut serta melestarikan bahasa Lampung dengan kegiatan nyata yaitu membacakan khutbah Jum'at dalam bahasa Lampung. Karena pada wilayah tertentu di provinsi Lampung, sudah banyak saudara-saudara kita warga masyarakat suku Jawa yang membaca khutbah dalam bahasa Jawa, bahkan buku-buku Khutbah berbahasa Jawa sudah banyak dijual di toko-toko.
Kami menyadari naskah (dialeg) yang kami sajikan masih jauh dari kata sempurna, namun prinsip kami "Lamon Mak Gatta Kapan Lagi, Lamon Mak Gham Sapa Lagi." Karena itu kritik dan saran dari para pembaca terkait dialeg yang kami pergunakan, sangat kami harapkan guna penyempurnaan dialeg Khutbah Jum'at dimasa yang akan datang.
KHUTBAH PERTAMA
الحمد لله الذي خلق الموت والحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا، وهو العزيز الغفور.
Alhamdulillāhilladzī khalaqal mauta wal ḥayāta liyabluwakum ayyukum aḥsanu ‘amalā, wa huwa al-‘azīzul ghafūr.
أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله.
Asyhadu an lā ilāha illallāhu waḥdahu lā syarīka lah, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhu wa rasūluh.
اللهم صلِّ وسلم وبارك على نبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين.
Allāhumma ṣalli wa sallim wa bārik ‘alā nabiyyinā Muḥammad, wa ‘alā ālihi wa ṣaḥbihi ajma‘īn.
أُوصِيكُمْ وَإِيَّايَ الْمُقَصِّرَ أَوَّلًا بِتَقْوَى اللَّهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَرَاقِبُوهُ فِي السِّرِّ وَالْعَلَنِيَّةِ، ﴿إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ﴾.
Uūṣīkum wa iyyāya al-muqassiṟa awwalan bitaqwāllāh, fattaqūllāha ḥaqqa tuqātih, wa rāqibūhu fīs-sirri wal-‘alāniyyah, (inna Allāha ma‘a alladhīna attaqaw walladhīna hum muḥsinūn).
Amma ba'du.
Minak Muakhi Jamaah Jum'at sai dirahmati Allah...
Selaku khatib Sekanuwa wasiatko jama dikhi khatib pribadi, laju jama Minak Muakhi se-unyin ni, payu kham tekhus tingkat ko takwa haguk Allah Subhanahu wa Ta'ala. Sebab takwa adalah pakaian sai paling hallaw, benteng sai paling kukuh, khik bekal sai paling bekhag-ga nuju hukhik sai mak mengenal kematian.
Allah Ta'ala befirman:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
Yā ayyuhallażīna āmanuttaqullāha ḥaqqa tuqātihī wa lā tamūtunna illā wa antum muslimūn.
Khat-ti ni: "Wahai ulun sai beriman, bertakwalah guway Allah sebenokh-benokh ni takwa, dang kuti mati kecuali delom keadaan Islam." (QS. Ali Imron: 102)
Jamaah Jum'at sai dimuliako Allah...
Delom hitungan khani, negeri kham haga mengenang tang-ngal sai penting delom sejarah ni. Bendera merah putih kak haga berkibar di setiap pojok tiyuh khik di kota. Lagu-lagu perjuangan haga mulai menggema luwot. Ge-khal para pahlawan haga di sebut penuh hormat. Kham wajib bersyukur haguk Allah atas nikmat sai telah di anugerah ko jama kham bekhupa kemerdekaan haguk bangsa sa.
Tapi, jamaah se-unyin ni....
Selaku khatib sekanuwa haga ngelulih jama jama'ah se-unyin ni.
Api temon setiap ulun sai hukhik di negeri sai merdeka sa, khadu temon-temon kak merdeka?
Wat kah ulun sai bebas belapahan, tapi hati ni pagun di jajah pekhasaan khabai?
Wat kah ulun sai ngedok mahan gedong, tapi dada ni pelik sebab gelisah?
Wat kah ulun sai khatta ni nayah, tapi hati ni susah atawa miskin sebab bahil?
Wat kah ulun sai di badan ni sihat, tapi malas ibadah, malas kekhaj-ja, malas ngeguway kebetik'an?
Wat kah ulun sai mak di jajah bangsa layin, tapi tiap khani di jajah jama hawa nafsu ni pesai?
Lamun pagun gohna keadaan ni, api temon ia khadu merdeka?
Jamaah sai dirahmati Allah...
Penjajahan sai paling biyak layin penjajahan atas tanoh-way ni. Tapi penjajahan atas hati. Lamun Tanoh sai di jajah pagun dapok di bebasko jama kaban pejuang.
Tapi lamun penjajahan hati, hanya dapok di bebasko jama iman.
Sebab hati ina mirip kekhajaan.
Lamun khaja ni betik, betik munih kehukhi'an di kekhajaan ina.
Tapi lamun khaja ni cadang. Maka cadang munih unyin ni, kehukhi'an di kekhajaan ina di penuhi kekacauan.
Sebab inalah Rasulullah shalallahu alaihi wasallam ngajakh ko du'a supaya hati dang sappai di jajah penyakik jiwa.
Beliau bedu'a:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ، وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ، وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ، وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ
Allāhumma innī a'ūdzu bika minal-hammi wal-ḥazan, wal-'ajzi wal-kasal, wal-jubni wal-bukhl, wa ḍala'id-dain wa ghalabatir-rijāl.
Khat-ti ni: "Ya Allah Ikam berlindung Jama-Mu anjak kegelisahan, kesedihan, khasa mak sang-ngup, kemalasan, pengecut, bakhil, lilitan utang, jama penindasan manusia." (HR. Al-Bukhari)
Perhati ko wahai jamaah se-unyin ni....
Du'a ina layin kilu mahan mewah, megah atawa istana.
Layin kilu jabatan.
Layin kilu kekayaan.
Tapi kilu hati sai merdeka.
Sebab hati sai merdeka sang-ngup ngebangun umat.
Sedongko hati sai di jajah penyakik, dapok meruntuhko peradaban, meski bangunan ni temegi menjulang khang-ngal guk langik .
Kemerdekaan sejati sebenokh ni layin wattu bendera berkibar guk langik.
Tapi wattu iman berkibar delom dada.
Kemerdekaan sejati sebenokh ni, layin wattu khattai besi dapok di putuk ko.
Tapi wattu khattai hawa nafsu, khasa khabai, malas, gelisah putuk ulah sebab kuat ni iman haguk Allah.
Mulani delom bulan kemerdekaan sa wattu sai tepat lamun kham ngelulih jama badan dikhi kham:
Khadu kudo negeri sa merdeka?
Mungkin khadu...
Tapi... api hati kham kak khadu merdeka?
Jamaah Jum'at sai dirahmati Allah...
Ulah hapi Rasulullah shalallahu alaihi wasallam kilu perlindungan anjak walu peka-kha sa?
Ulah walu penyakik inalah penjajah sai paling berbahaya. Ia mak tenah-han di mata, tapi akibat ni nyadangko hukhik, keluarga bahkan ummat.
Api walu penyakik sai dapok nyadangko sina.
Pertama: Al-Hamm (الهم), gelisah mikekh ko masa depan.
Gelisah ina ibarat awan halom sai nutup cahaya hati. Ulun jadi sibuk mikekh ko jemoh, tapi lupa jama Tuhan sai ngatokh khani jemoh.
Padahal Allah Ta'ala befirman:
وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
Wa man yatawakkal 'alallāhi fahuwa ḥasbuh.
Khat-ti ni: "Barang sapa bertawakal jama Allah, mula Allah Allah cukup ko guway ni." (QS: Ath-Thalaq: 3).
Ulun sai bertawakal tetop berusaha. Tapi ia mak naganko hati ni di perbudak jama kecemasan, sebab ia yakin Allah mak lekot ninggal ko hamba ni.
Ke-khua: Al-Hazan (الحزن), sedih ber-ketijangan.
Islam mak ngelarang miwang. Bahkan Rasulullah ﷺ anjak miwang.
Tapi Islam mak ngajakh ko supaya ulun mukmin tekhan-ndom delom kesedihan sappai lebon hakhopan.
Allah befirman:
وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
Wa lā tahinū wa lā taḥzanū wa antumul a'launa in kuntum mu'minīn.
Khat-ti ni: "Dang lemoh, dang sedih, padahal niku lah Ulun-ulun sai paling khang-ngal derajat ni lamun niku temon-temon beriman." (QS: Ali Imron: 139).
Mukmin dapok bersedih, tapi mak dapok berputus asa. Sebab se-khadu kesulitan, Allah janji ko kemudahan.
Ketel-lu: Al-'Ajz (العجز), mekhasa mak sang-ngup.
Nayah cita-cita sai mati layin ulah sulit di wujudko.
Tapi sebab di kubokh ulah balahan. "Nyak mak dapok."
Padahal Allah befirman:
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا
Lā yukallifullāhu nafsan illā wus'ahā.
Khat-ti ni: "Allah mak ngebebani kaban ulun melayinko sesuai jama kesang-ngupan ni." (QS. Al-Baqarah: 286).
Lamun Allah mekhittah ko sesuatu, bekhatti Allah kak nyiap ko kesang-ngupan jama munih pertolongan guway hamba ni.
Keep-pak: Al-Kasal (الكسل), malas.
Malas ina pemaling umokh
Ia mak maling duit.
Tapi maling wattu.
Ia mak matiko badan.
Tapi mati ko semangat, amal jama cita-cita.
Allah Ta'ala befirman:
وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى
Wa al-laisa lil-insāni illā mā sa'ā.
Khat-ti ni: "Jelema mak ngedapokko selayin anjak api sai di usahako ni." (QS. An-Najm: 39)
Mula dang naganko umokh bella cuma guway tukhuy-tukhuyan, midokh-midokh jama munih lalai.
Isi umokh jama ibadah, ilmu, kekhaj-ja, jama amal saleh.
Kelima: Al-Jubn (الجبن), pengecut.
Ulun mukmin layin lah ulun sai nyepok-nyepok bahaya. Tapi ia munih layin ulun sai cekel-lang anjak kebenokhan ulah khabai kelebonan kedudukan atau celaan kaban jelema.
Allah Ta'ala befirman:
فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ
Falā takhsyawun-nāsa wakhsyawnī.
Khat-ti ni: "Dang khabai jama jelema. Khabai lah jama-Ku" (QS. Al-Ma'idah: 44)
Kebekhanian sai lahekh anjak keyakinan haguk Allah layin anjak emosi atawa kepungahan atau kesombongan.
Keenam: Al-Bukhl (البخل), bakhil atawa pelit.
Ulun sai bakhil neduh khatta ni haga be kukhang lamun di pakai bersedekah.
Padahal sai sebenokh ni layin khatta ni tapi keluasan hati ni
Allah Ta'ala befirman:
وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ
Wa mā anfaqtum min syai'in fahuwa yukhlifuh.
Khat-ti ni: "Api gawoh sai niku infakkon, Allah haga nge gatti ni." (QS. Saba': 39).
Sedekah mak akan ngejadiko susah.
Justru sedekah ngebukak ko kha-ngok keberkahan, nambah kasih-sayang pujama, juga nyuciko hati anjak sifat tamak.
Mukmin sai merdeka ina happang pungu ni guway ngebattu, sebab ia yakin ganjaran Allah jawoh lebih balak anjak khatta sai di luwah ko ni.
Kepitu: ghalabatid-Dain (غلبة الدين), lilitan utang.
Islam mak ngeha-kham ko utang, lamun wat pekhallu.
Tapi Islam ngi-ngok ko, dang sappai utang jadi kebiasaan, api lagi guway hukhik bermewah-mewahan.
Utang sai mak di bayakh dapok ngelebonko ketenangan, nyadangko hubungan, malah nyi-khit ulun guway berdusta khik ingkar janji.
Sebab ina Rasulullah shalallahu alaihi wasallam ge-khing kilu perlindungan jama Allah anjak biyak ni utang.
Ulun mukmin hendak ni hukhik sesuai kemampuan, mak boros, juga bersungguh-sungguh melunasi amanah sai pagun menjadi tanggung-jawab ni.
Ke-walu: qahrir-Rijāl (قهر الرجال), ditindas manusia.
Ijilah keadaan wattu hak ulun di khappas, kehormatan ni di ilik-ilik, jama hukhik ni di kuasai kedzoliman
Islam khatong guway ngakkat martabat jelema, layin guway ngehina ko jelema.
Rasulullah shalallahu alaihi wasallam bersabda:
الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلِمُهُ
Al-muslimu akhul muslim, lā yaẓlimuhu wa lā yuslimuh.
Khat-ti ni: "Ulun muslim ina sekelik bagi muslim layin ni. Ia mak mendzolimi ni, Ia munih mak nagan ko di dzolimi." (HR.. al-Bukhari Khik Muslim)
Mulani dang sappai kham jadi ulun sai menindas, khik munih dang menong wattu ngenah kedzaliman, sesuai kemampuan khik tuttunan syariat.
Jamaah Jum'at sai dimuliako Allah...
Walu penyakik sa layin sekadar ukhusan pribadi. Apabila ia menjangkiti nayah hati, ia dapok ngelemoh ko sebuah umat.
Gelisah ngelahekh ko putus asa.
Sedih ber-ketijangan ngelebonko semangat.
Malas dapok mati ko produktivitas.
Pengecut membungkam kebenokhan.
Bakhil ngelebonko kepedulian.
Utang sai mak terkendali nyadangko kehormatan.
Kezaliman mecoh ko persatuan.
Mula ni, lamun kham haga ngisi kemerdekaan jama kejayaan, dang hanya ngebangun khanglaya di lam-mbung bumi gawoh. Tapi bangun lah khanglaya menuju Allah dilom hati. Dang hanya memperindah gedung-gedung kota, tetapi indah ko munih akhlak penghuni ni. Dang hanya ngejaga batos-batos wilayah nege-khi, tapi jaga munih batos-batos syariat Allah.
Sebab bangsa sai kuat layin semata-mata ulah senjata ni.
Tapi sebab ulah khak-yat ni khabai jama Allah, jujur, amanah, khajin kekhaj-ja, saling tulung-menulung, juga teguh ngating agama.
Mudah-mudahan Allah Subhanahu wa Ta'ala ngebebasko hati kham anjak segala penjajahan hawa nafsu, nguatko iman kham, ngejadiko Kham hamba-hamba-Ni sai benokh-benokh merdeka di dunia jama berbahagia di akhirat.
Sekian Khutbah anjak sekanuwa, mudah-mudahan bermanfaat guway Minak Muakhi se-unyin ni. Aamiin ya Rabbal Aalamiin.
أقول قولي هذا وأستغفر الله العظيم لي ولكم ولسائر المسلمين، فاستغفروه إنه هو الغفور الرحيم.
KHUTBAH KEDUA
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى إِحْسَانِهِ، وَالشُّكْرُ لَهُ عَلَى تَوْفِيقِهِ وَامْتِنَانِهِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ تَعْظِيمًا لِشَأْنِهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ الدَّاعِي إِلَى رِضْوَانِهِ، اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَإِخْوَانِهِ.
Al-ḥamdu lillāhi ‘alā iḥsānih, wasy-syukru lahu ‘alā tawfīqihi wa imtinānih, wa asyhadu allā ilāha illallāhu waḥdahu lā syarīka lah ta‘ẓīman lisya’nih, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhu wa rasūluhud-dā‘ī ilā riḍwānih, allāhumma ṣalli wa sallim ‘alayhi wa ‘alā ālihi wa aṣḥābihi wa ikhwanih.
أُوصِيكُمْ وَإِيَّايَ الْمُقَصِّرَ أَوَّلًا بِتَقْوَى اللَّهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَرَاقِبُوهُ فِي السِّرِّ وَالْعَلَنِيَّةِ، ﴿إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ﴾.
Uūṣīkum wa iyyāya al-muqassiṟa awwalan bitaqwāllāh, fattaqūllāha ḥaqqa tuqātih, wa rāqibūhu fīs-sirri wal-‘alāniyyah, (inna Allāha ma‘a alladhīna attaqaw walladhīna hum muḥsinūn).
اِعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ بَدَأَ فِيهِ بِنَفْسِهِ، وَثَنَّى فِيهِ بِمَلَائِكَتِهِ الْمُسَبِّحَةِ بِقُدْسِهِ، فَقَالَ جَلَّ مِنْ قَائِلٍ عَلِيمًا: ﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾.
I‘lamū anna Allāha amarakum bi amrin bada’a fīhi binafsih, wa thannā fīhi bimalā’ikatihil-musabbiḥati biqudsih, faqāla jalla min qā’ilin ‘alīmā: (inna Allāha wa malā’ikatahu yuṣallūna ‘alan-nabī, yā ayyuhalladhīna āmanū ṣallū ‘alayhi wa sallimū taslīmā).
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
Allāhumma ṣalli ‘alā Muḥammad wa ‘alā āli Muḥammad, kamā ṣallayta ‘alā Ibrāhīm wa ‘alā āli Ibrāhīm, wa bārik ‘alā Muḥammad wa ‘alā āli Muḥammad, kamā bārakta ‘alā Ibrāhīm wa ‘alā āli Ibrāhīm, innaka ḥamīdun majīd.
اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ، إِنَّكَ سَمِيعٌ قَرِيبٌ مُجِيبُ الدَّعَوَاتِ.
Allāhummaghfir lil-muslimīna wal-muslimāt, wal-mu’minīna wal-mu’mināt, al-aḥyā’i minhum wal-amwāt, innaka samī‘un qarībun mujību-d-da‘awāt.
اَللَّهُمَّ أَعِزَّ الْإِسْلَامَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَأَذِلَّ الشِّرْكَ وَالْمُشْرِكِينَ، وَدَمِّرْ أَعْدَاءَ الدِّينِ، وَانْصُرْ عِبَادَكَ الْمُوَحِّدِينَ.
Allāhumma a‘izzal-islāma wal-muslimīn, wa adhillasy-syirka wal-musyrikīn, wa dammir a‘dā’ad-dīn, wansur ‘ibādakal-muwaḥḥidīn
اَللَّهُمَّ فَرِّجْ هُمُومَنَا، وَاشْرَحْ صُدُورَنَا، وَيَسِّرْ أُمُورَنَا، وَاحْفَظْ بِلَادَنَا وَبِلَادَ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ وَفِتْنَةٍ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ.
Allāhumma farrij humūmanā, wasyraḥ ṣudūranā, wa yassir umūranā, wa iḥfaẓ bilādanā wa bilādal-muslimīn min kulli sū’in wa fitnatin yā rabbal-‘ālamīn.
Ibadhallah...
اِعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ، فَاذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ، وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ.
I‘lamū anna Allāha ya’muru bil-‘adli wal-iḥsān wa ītā’i dhīl-qurbā, wa yanhā ‘anil-faḥsyā’i wal-munkari wal-baghy, ya‘iẓukum la‘allakum tadhakkarūn, fa-dhkurūllāhal-‘aẓīma yadhkurkum, wasykurūhu ‘alā ni‘amihi yazidkum, wa ladzikrullāhi akbar, wallāhu ya‘lamu mā taṣna‘ūn.
Editor Bahasa: H. SyahidanMh, SAg/Buay Sakti.
*) Penulis adalah Anggota Majelis Pertimbangan Dewan Dakwah Islam Indonesia Propinsi Lampung, tinggal di Pemanggilan, Natar.
Belum ada komentar. Jadilah yang pertama memberikan komentar!
Tinggalkan Komentar