Khutbah Jum'at Bahasa Lappung: Setiap Jelema Belapahan Menukhut Keadaan Dikhi ni. Tadabbur Surat Al-Isra' Ayat 84 Oleh: Ustadz H. Komiruddin Imron, Lc *)

KHUTBAH JUM'AT • 22 Oct 2026 00:48 • Redaksi NATARAGUNG.ID • 18 kali dibaca
Khutbah Jum'at Bahasa Lappung: Setiap Jelema Belapahan Menukhut Keadaan Dikhi ni.  Tadabbur Surat Al-Isra' Ayat 84 Oleh: Ustadz H. Komiruddin Imron, Lc *)

nataragung.id - Pemanggilan - Tabiik puun. Dalam rangka mengimplementasikan Instruksi Gubernur Lampung Bapak Rahmat Mirzani Djausal Nomor : 4 Tahun 2025 tanggal 30 Desember 2025 tentang hari Kamis BERADAT yaitu sebagai upaya memperkuat pelestarian Bahasa Daerah dan Budaya Lampung dilingkungan pemerintah provinsi, pemerintah kabupaten/kota dan lingkungan pendidikan se-provinsi Lampung, bersama ini kami mencoba untuk menyajikan Khutbah Jum'at berbahasa Lampung, khususnya bahasa Lampung berdialeg A.

Meski Masjid bukan bagian yang diatur dalam instruksi tersebut, namun tidak ada salahnya warga masyarakat Lampung khususnya para khatib shalat Jum'at turut serta melestarikan bahasa Lampung dengan kegiatan nyata yaitu membacakan khutbah Jum'at dalam bahasa Lampung. Karena pada wilayah tertentu di provinsi Lampung, sudah banyak saudara-saudara kita warga masyarakat suku Jawa yang membaca khutbah dalam bahasa Jawa, bahkan buku-buku Khutbah berbahasa Jawa sudah banyak dijual di toko-toko.

Kami menyadari naskah (dialeg) yang kami sajikan masih jauh dari kata sempurna, namun prinsip kami "Lamon Mak Gatta Kapan Lagi, Lamon Mak Gham Sapa Lagi." Karena itu kritik dan saran dari para pembaca terkait dialeg yang kami pergunakan, sangat kami harapkan guna penyempurnaan dialeg Khutbah Jum'at dimasa yang akan datang.

KHUTBAH PERTAMA

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِلْإِسْلَامِ، وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.

Alhamdu lillāhilladzī hadānā lil-islām, wa mā kunnā linahtadiya lau lā an hadānallāh. Wa asyhadu an lā ilāha illallāhu waḥdahu lā syarīka lah, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhū wa rasūluh.

الْحَمْدُ لِلَّهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا.

Alḥamdu lillāh, naḥmaduhū wa nasta‘īnuhū wa nastaghfiruh, wa na‘ūdzu billāhi min syurūri anfusinā wa min sayyi’āti a‘mālinā.

اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.

Allaahumma shalli wa sallim wa baarik ‘alaa Muhammadin, wa ‘alaa aalihi wa shahbihi ajma‘īn.

أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللهِ، أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللهِ.

Ammaa ba‘du, fayaa ‘ibaadallaah, uushiikum wa nafsii bitaqwallah.

Jamaah Jumat sai dirahmati Allah,

Pertama-tama, khatib berwasiat jama dikhi khatib pribadi, tekhus jama jama'ah se-unyin ni, payu kham tingkat ko ketakwaan haguk Allah Subhanahu wa Ta'ala.

Cakha ni lapah ko unyin pekhittah-Ni, jawohi unyin larangan-Ni. Sebab, takwa mak cukup hanya keliyak'an wattu kham di mesigid. Takwa harus munih keliyak'an wattu kham mulang guk mahan, wattu kekhaj-ja, wattu bedagang, wattu begaul jama kaban tetangga, jama wattu kham ngukhus keluarga.

Mudah-mudahan Allah nguatko iman kham, ngelapangkon hati kham, jama ngajaga kham supaya tetop istiqamah sappai akhir hayat natti.

Shalawat khik salam mudah-mudahan selalu tercurah jama junjungan kham Nabi Muhammad shalallahu alaihi wasallam keluarga-Ni, sahabat-sahabat-Ni, jama umat-Ni sai nutuk petunjuk-Ni sappai khani kiamat.

Jamaah Jumat sai dimuliako Allah,

Di kesempatan Jumat sai mulia sa, payu kham renung ko salah satu ayat Al-Qur'an sai khadik nihan jama kehukhi'an kham sekhani-khani.

Ayat sa ngi-ngok ko kham bahwasa ni kelakuan ulun berkaitan jama keadaan dikhi ni. Sekaligus kham ngeliyak luwot: selama hinji, ke arah dipa kham ngelak-kah? Kearah kebetik'an atau malah sebalik ni?

Allah Subhanahu wa Ta'ala berfirman delom Surat Al-Isra' ayat 84:

قُلْ كُلٌّ يَّعْمَلُ عَلٰى شَاكِلَتِهٖۗ فَرَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ اَهْدٰى سَبِيْلًا ۝٨٤

Qul kullun ya‘malu ‘alā syākilatihī fa rabbukum a‘lamu biman huwa ahdā sabīlā.

Khat-ti ni: "Katakanlah (Nabi Muhammad), 'Setiap ulun berbuat sesuai jama keadaan atau bawaan dikhi ni masing-masing." Mula, Tuhanmu sai lebih benokh khanglaya ni." (QS. Al-Isra' [17]: 84)

Jamaah sai dirahmati Allah,

Cuba kham perhatiko kehukhi'an di sekitar kham.

Wat ulun sai makin khang-ngal ilmu ni, makin rendah hati. Tapi wat munih ulun sai makin nayah ilmu ni, malah makin nge-khasa paling benokh.

Wat ulun sai makin nayah khatta ni, makin happang pungu ni guway nulung ulun bakhih. Tapi wat munih sai makin kaya, makin biyak ngeluwah ko khatta ni guway nulung sesama.

Api sebabni?
Ulah hapi ulun dapok bebida-bida?

Ayat sai khadu kham baca jeno ngi-ngok ko bahwasa ni setiap ulun sai berbuat sesuai jama syakilah ni, ialah keadaan, watak, kecendrungan jama kebiasaan sai mempengaruhi perbuatan dikhi ni.

Delomw tafsir ni, Syekh Abdurahman bin Nashir As-Sa'di ngejelas ko bahwasa ni setiap ulun beramal sesuai jama keadaan dikhi ni. Api sai tertanam di delom dikhi ulun sina, inalah munih sai memengaruhi perbuatan ni.

Lamun ulun terbiasa jujur, In Syaa Allah kejujuran jadi bagian anjak dikhi ni. Lamun ulun terbiasa sabakh, In Syaa Allah ia akan lebih kuat ngehadopi ujian.

Tapi sebalik ni, lamun ulun khadu terbiasa berdusta, menghina, jama meremeh ko ulun bakhih, muni-muni kebiasaan sai buruk ina dapok di ang-ngop hal sai biasa.

Hinji lah sai pekhallu kham waspadai.

Sebab, keburukan mak selalu dimulai anjak dusa balak. Kadang-kadang di mulai anjak sai keliyak'an lunik, tapi di lakuko berulang-ulang sappai natti mak lagi mekhasa besalah.

Khani hinji ngebudi cutik, jemoh ngebudi luwot. Khani hinji meremehko ulun bakhih, jemoh nge-khasa dikhi ni paling mulia. Lamun kebiasaan ina tekhus di pelihara, muni-muni dapok jadi watak delom dikhi ulun ina.

Jamaah Jumat rahimakumullah,

Mulani, dang kham terlalu sibuk ngehallaw ko penampilan di hadopan kaban jelema, tapi lupa ngehallaw ko hati kham pesai.

Mak pekhallu ulah tagan keliyak'an betik, tapi berusahalah sai temon-temon jadi ulun sai betik. Mak pekhallu ulah mekhat-tok dihormati, tapi jadilah ulun sai amanah. Mak pekhallu hanya pan-ndai menasehati ulun bakhih,  tapi belajakh lah nekhima nasihat lamun ternyata kesalahan ina sangun wat di dikhi kham pesai.

Allah mengetahui api sai kham liyak ko jama api sai kham jamuk ko.

Mulani, cuba kham ngelulih jama dikhi kham pesai:

Apikah tam-mbah tuha umokh kham, tam-mbah khad-dik munih kham jama Allah?

Apikah ilmu sai kham ngedok, tam-mbah nge-guway kham rendah hati?

Apikah khatta sai kham dapok ko, ngeguway kham tam-mbah pan-ndai besyukur?

Atau malah sebalikni?

Lulihan ina penting, tagan kham mak ngelapahi kehukhi'an sa tanpa lekot memeriksa arah lapahan dikhi kham pesai.

MAK PEKHALLU PUTUS ASA GUWAY BEKHUBAH.

Jamaah sai dimuliako Allah,

Kattu wat diantara kham sai sadar bahwasa ni dikhi kham pagun nayah kekukhangan.

Wat sai gappang makhah. Wat sai susah ngemaaf ko. Wat sai biyak bersedekah. Wat munih sai pagun berjuang guway ngep-pikko kebiasaan buruk.

Tapi jamaah sekalian, mak pekhallu kham putus asa!

Kebiasaan buruk mak dapok dijadiko alasan guway tekhus nge-guway salah. Watak sai kukhang betik Mak bekhatti kham mak dapok bekhubah.

Selama Allah pagun ngejuk kesempatan hukhik, kham harus tekhus berusaha ngehallaw ko dikhi.

Mulailah anjak hal sai sederhana.

Lamun selama hinji,  lisan atau bub-bekh kham ge-khing, nyakik ko hati ulun bakhih.

Lamun selama hinji lisan atau bub-bekh kham ge-khing nyakik ko hati ulun bakhih, belajakh lah nahan cawa'an. Lamun kham gappang makhah, cuba lah nenangko dikhi semakkung bertindak. Lamun kham ge-khing nunda ibadah, mulai lah ngebetik ko kedisplinan delom ngejalanko kewajiban.

Perubahan sangun mak selalu gappang.

Kadang khani hinji kham dapok nahan makhah, jemoh malah terpancing luwot. Khani hinji kham bejan-nji haga ngehallaw ko dari dikhi, jemoh pagun terulang kesalahan sai gegoh.

Tapi mak bekhatti kham harus bekhadu berusaha.

Lamun tiyak, temegi luwot. Lamun salah, bertobat. Lamun tersesat, sepok luwot khanglaya sai benokh.

Dang sappai kesalahan khani hinji, nge-guway kham menyerah guway ngehallaw ko jemoh de-khani.

Rasulullah shalallahu alaihi wasallam ngajakhko sebuah du'a sai betik nihan guway kham amalkon.

اللَّهُمَّ اهْدِنِي لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ وَالْأَعْمَالِ، لَا يَهْدِي لِأَحْسَنِهَا إِلَّا أَنْتَ، وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا، لَا يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلَّا أَنْتَ

Allāhumma ihdinī li-aḥsanil-akhlāqi wal-a‘māl, lā yahdī li-aḥsanihā illā anta, waṣrif ‘annī sayyi’ahā, lā yaṣrifu ‘annī sayyi’ahā illā anta.

Khat-ti ni: "Ya Allah tun-njuk ko lah nyak haguk akhlak jama amal sai paling betik. Mak ngedok sai dapok nun-njuk ko haguk akhlak jama amal sai paling betik kecuali Engkau. Jawoh ko dikhi ku anjak akhlak jama amal sai buruk. Mak ngedok sai dapok ngejawoh ko keburukan anjak dikhi ku kecuali Engkau." (HR. Muslim, no. 771)

Jamaah sekalian,

Cubo kham perhatiko isi du'a hinji.

Kham kilu jama Allah supaya, ditunjuk ko haguk akhlak jama amal sai paling betik. Khat-ti ni kham sadar bahwasa ni dikhi kham hinji lemah. Kham butuh pertolongan Allah supaya dapok jadi jelema sai lebih betik.

Mulani, dang lekot bosan bedu'a. Kilu jama Allah supaya hati kham di hallaw ko, bub-bekh kham dijaga, jama lakkah di arahko mit khanglaya sai di ridhai -Ni.

Jamaah Jumat sai berbahagia,

Di akhir ayat jeno Allah berfirman:

فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا

Fa rabbukum a‘lamu biman huwa ahdā sabīlā.

Khat-ti ni: "Maka, Tuhanmu lebih mengetahui sai lebih benokh khanglaya ni."

Ayat sa ngi-ngok ko kham supaya mak mudah nge-khasa dikhi paling betik jama paling benokh.

Kham mak pan-ndai unyin keadaan hati ulun bakhih. Dapok gawoh ulun sai kham pan-ndang biasa-biasa gawoh, ternyata wat amal ni sai sangat di ge-khingi atau di cintai Allah.

Sebalik ni, ulun sai di puji ulih nayah kaban jelema, makkung tattu sebetik api sai keliyak'an di mata kham. Sebab, Allah mengetahui api sai ngedok delom hati kaban jelema.

Mulani, tugas kham layin sibuk menghakimi hati ulun bakhih. Tugas kham ialah ngehallaw ko dikhi, ngating sai teguh jama petunjuk Allah, jama berusaha ngejaga keikhlasan delom beramal.

Mak pekhallu kham ngelulih, "Picawi penilaian jelema jama dikhi ku?" Tapi ngelulih munih, "Apikah khanglaya sai ku lapahi hinji khadu sesuai jama petunjuk Allah?"

Mudah-mudahan Allah ngebimbing kham supaya makin betik iman, ibadah, akhlak, jama hubungan kham jama sesama kaban jelema.

بَارَكَ اللَّهُ لِي وَلَكُمْ فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَنَفَعَنِي وَإِيَّاكُمْ بِمَا فِيهِ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ. أَقُولُ قَوْلِي هَذَا، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوهُ، إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

Bārakallāhu lī wa lakum fil-Qur’ānil-‘aẓīm, wa nafa‘anī wa iyyākum bimā fīhi minal-āyāti wadz-dzikril-ḥakīm. Aqūlu qaulī hādzā, wa astaghfirullāha lī wa lakum, fastaghfirūh, innahū huwal-ghafūrur-raḥīm.

KHUTBAH KEDUA

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى إِحْسَانِهِ، وَالشُّكْرُ لَهُ عَلَى تَوْفِيقِهِ وَامْتِنَانِهِ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ تَعْظِيمًا لِشَأْنِهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ الدَّاعِي إِلَى رِضْوَانِهِ، اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَإِخْوَانِهِ.

Al-ḥamdu lillāhi ‘alā iḥsānih, wasy-syukru lahu ‘alā tawfīqihi wa imtinānih, wa asyhadu allā ilāha illallāhu waḥdahu lā syarīka lah ta‘ẓīman lisya’nih, wa asyhadu anna Muḥammadan ‘abduhu wa rasūluhud-dā‘ī ilā riḍwānih, allāhumma ṣalli wa sallim ‘alayhi wa ‘alā ālihi wa aṣḥābihi wa ikhwanih.

أُوصِيكُمْ وَإِيَّايَ الْمُقَصِّرَ أَوَّلًا بِتَقْوَى اللَّهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ، وَرَاقِبُوهُ فِي السِّرِّ وَالْعَلَنِيَّةِ، ﴿إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ﴾.

Uūṣīkum wa iyyāya al-muqassiṟa awwalan bitaqwāllāh, fattaqūllāha ḥaqqa tuqātih, wa rāqibūhu fīs-sirri wal-‘alāniyyah, (inna Allāha ma‘a alladhīna attaqaw walladhīna hum muḥsinūn).

اِعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ بَدَأَ فِيهِ بِنَفْسِهِ، وَثَنَّى فِيهِ بِمَلَائِكَتِهِ الْمُسَبِّحَةِ بِقُدْسِهِ، فَقَالَ جَلَّ مِنْ قَائِلٍ عَلِيمًا: ﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾.

I‘lamū anna Allāha amarakum bi amrin bada’a fīhi binafsih, wa thannā fīhi bimalā’ikatihil-musabbiḥati biqudsih, faqāla jalla min qā’ilin ‘alīmā: (inna Allāha wa malā’ikatahu yuṣallūna ‘alan-nabī, yā ayyuhalladhīna āmanū ṣallū ‘alayhi wa sallimū taslīmā).

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

Allāhumma ṣalli ‘alā Muḥammad wa ‘alā āli Muḥammad, kamā ṣallayta ‘alā Ibrāhīm wa ‘alā āli Ibrāhīm, wa bārik ‘alā Muḥammad wa ‘alā āli Muḥammad, kamā bārakta ‘alā Ibrāhīm wa ‘alā āli Ibrāhīm, innaka ḥamīdun majīd.

اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ، إِنَّكَ سَمِيعٌ قَرِيبٌ مُجِيبُ الدَّعَوَاتِ.

Allāhummaghfir lil-muslimīna wal-muslimāt, wal-mu’minīna wal-mu’mināt, al-aḥyā’i minhum wal-amwāt, innaka samī‘un qarībun mujību-d-da‘awāt.

اَللَّهُمَّ أَعِزَّ الْإِسْلَامَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَأَذِلَّ الشِّرْكَ وَالْمُشْرِكِينَ، وَدَمِّرْ أَعْدَاءَ الدِّينِ، وَانْصُرْ عِبَادَكَ الْمُوَحِّدِينَ.

Allāhumma a‘izzal-islāma wal-muslimīn, wa adhillasy-syirka wal-musyrikīn, wa dammir a‘dā’ad-dīn, wansur ‘ibādakal-muwaḥḥidīn

اَللَّهُمَّ فَرِّجْ هُمُومَنَا، وَاشْرَحْ صُدُورَنَا، وَيَسِّرْ أُمُورَنَا، وَاحْفَظْ بِلَادَنَا وَبِلَادَ الْمُسْلِمِينَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ وَفِتْنَةٍ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ.

Allāhumma farrij humūmanā, wasyraḥ ṣudūranā, wa yassir umūranā, wa iḥfaẓ bilādanā wa bilādal-muslimīn min kulli sū’in wa fitnatin yā rabbal-‘ālamīn.

Ibadhallah...

اِعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ، يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ، فَاذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ، وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ.

I‘lamū anna Allāha ya’muru bil-‘adli wal-iḥsān wa ītā’i dhīl-qurbā, wa yanhā ‘anil-faḥsyā’i wal-munkari wal-baghy, ya‘iẓukum la‘allakum tadhakkarūn, fa-dhkurūllāhal-‘aẓīma yadhkurkum, wasykurūhu ‘alā ni‘amihi yazidkum, wa ladzikrullāhi akbar, wallāhu ya‘lamu mā taṣna‘ūn.
Editor Bahasa: H. SyahidanMh, SAg / Buay Sakti.
_____
✒️ H. Komiruddin Imron, Lc

*) Penulis adalah Anggota Majelis Pertimbangan Dewan Dakwah Islam Indonesia Propinsi Lampung, tinggal di Pemanggilan, Natar.

Komentar (0)

Belum ada komentar. Jadilah yang pertama memberikan komentar!

Tinggalkan Komentar

8 + 9 = ?
Berita Terkait